Interview met een expert: «En toen zijn de slakken ontploft»
Hoe kom ik zonder schuldgevoel van de slakken in mijn moestuin af? Het advies van de gepensioneerde bioloog Bernhard Speiser helpt me om vrede te sluiten met mijn slijmerige tuinbewoners.
Onlangs heb ik geschreven over de slakken in mijn moestuin en over mijn pogingen om ze kwijt te raken. Tijdens mijn zoektocht naar DE echte oplossing die zowel ethisch als ecologisch verantwoord is, kwam ik de bioloog Bernhard Speiser tegen. Hij heeft zich jarenlang bij het Forschungsinstitut für biologischen Landbau (FiBL) onderzocht hoe biologische groentetelers het slakkenprobleem onder controle krijgen – en uitgelegd wat hobbytuiniers ook kunnen doen.
Tegenwoordig is de slakkenexpert met pensioen en pleit hij voor een ontspannen omgang met deze kleine, slijmerige tuinbewoners. Hij heeft me een nieuwe kijk op de dingen gegeven. Wat ik vooral onthoud: de perfecte oplossing bestaat niet – en waar de natuur zijn gang gaat, hebben slakken ook hun bestaansrecht.
Meneer Speiser, hoe kom ik van de slakken in mijn moestuin af?
Bernhard Speiser: Ik ben al heel vaak met deze vraag geconfronteerd. Ook de timing is geen toeval. Zodra er een vochtige periode aanbreekt, wordt de slakkenonderzoeker zoals elk jaar gevraagd om tips te geven. Ik heb jarenlang advies gegeven, maar sinds ik met pensioen ben en er wat meer afstand heb, vraag ik me af: wacht eens even, is het echt nodig om zelfs de laatste slak in de hobbytuin te vernietigen? Ik begrijp je wel. Ik heb zelf ook een tuin, en het is frustrerend als je zaailingen plant en de volgende ochtend is alles weg.
Bron: Bernhard Speiser
Slakkenbestrijding heeft iets wreed. Ik heb zelf al eens slakken ingevroren, omdat ik had gelezen dat die methode het meest humaan zou zijn. Daarbij voelde ik me net een moordenares in een aflevering van Tatort.
Dat kan ik me voorstellen. Toch behoort deze methode tot de mildere: Als het koeler wordt, vertragen slakken hun stofwisseling en vallen ze in slaap. Slakken met kokend water overgieten is waarschijnlijk veel wreder. Iemand vertelde me eens dat ze niet wist wat ze met de verzamelde slakken moest doen, en dat ze ze in de magnetron had gestopt.
Oh ...
Ze zei: «Toen zijn de slakken geëxplodeerd.» Dat vond ze zo walgelijk dat ze een nieuwe magnetron kocht. Misschien was dat de kosmische wraak voor die wreedheid.
Wat vind je ervan om slakken doormidden te snijden?
Ik heb lang geleden eens op een biologische boerderij meegeholpen en moest daar een middag lang slakken doormidden snijden. Met elk uur dat voorbijging, vond ik het steeds walgelijker worden. Het is weliswaar niet giftig, maar mooi is het niet.
Is er volgens jou een humane manier om slakken te doden?
Nee, ik kan met een gerust geweten geen enkele methode aanbevelen. We kunnen weliswaar niet inschatten of en hoe deze dieren voelen. Maar mijn gezond verstand zegt me dat ook slakken niet graag sterven.
«In mijn ogen zijn het hoogontwikkelde dieren die boeiend gedrag kunnen vertonen, bijvoorbeeld bij het kiezen van voedsel.»
Ik had eigenlijk gehoopt dat ik slakken gewoon met een slakkenhek uit mijn perk kon houden. Maar toch zitten er slakken in en vreten ze mijn zaailingen op. Is het een misvatting dat zo’n hek iets uithaalt?
Een slakkenhek is heel handig, want het houdt de meeste slakken tegen, misschien wel 80 tot 90 procent. Het is daarentegen een misvatting om te denken dat een slakkenhek 100 procent bescherming biedt. Die kleine, ronde slakkenkragen hebben trouwens een soortgelijk effect en zijn makkelijker te plaatsen. Ik vind ze allebei geweldig, als je ze combineert met een relatief kleine hoeveelheid biologische slakkenkorrels. Maar strooi er maar een klein beetje van, en alleen aan de binnenkant. Om onschadelijke huisdierslakken te sparen, moet je in geen geval de hele tuin met slakkenkorrels behandelen.
Ik heb ook al biologische slakkenkorrels binnen de slakkenomheining gestrooid en vind toch nog steeds slakkensporen.
Slakkenkorrels zijn goedgekeurde gewasbeschermingsmiddelen en hebben ook een effectiviteitstest doorstaan. Maar het zou te veel gevraagd zijn als ze elk afzonderlijk slakkenspoor zouden moeten voorkomen. Alle methoden blijven uiteindelijk relatief: het wordt beter, maar niet altijd perfect.
Hoe pas je dit inzicht in de praktijk toe?
Ik heb zelf thuis in de tuin veel planten die van nature niet gevoelig zijn voor slakken. Daar zijn er genoeg van, en dat maakt tuinieren een ontspannen bezigheid.
Ontspannen klinkt goed. Gelden daar ook eetbare planten voor?
Het zijn vooral bloemen, dat moet ik toegeven. Maar ook aalbessen, veldsla en tomaten zijn niet gevoelig voor slakken – en fruitbomen al helemaal niet.
Pleit je ervoor dat hobbytuiniers voortaan alleen nog maar slakkenbestendige planten gaan zetten?
Ik zou niemand voorschrijven wat hij of zij moet planten. Maar ik raad wel aan om je standaard te richten op slakkenbestendige planten. Ik heb soms de indruk dat mensen vrij onnadenkend een kwetsbare plant zetten en daarna de hele zomer bezig zijn met het afweren van slakken.
En als ik heel graag aardbeien in de tuin zou willen hebben?
Als je daar echt behoefte aan hebt, doe dat dan – maar je moet je wel realiseren dat je waarschijnlijk niet om de strijd tegen de slakken heen kunt. Als je daar geen zin in hebt, kun je de aardbeien beter kopen en in de border iets planten dat niet gevoelig is.
Bron: Ann-Kathrin Schäfer
Zou een verhoogde plantbak de oplossing zijn voor alle slakkenproblemen?
Een verhoogde plantbak alleen vanwege de slakken? Ik zou het andersom bekijken: wie een verhoogde plantbak als designelement wil, moet er een aanleggen – en heeft daar misschien iets minder last van slakken. Maar dit opvallende element alleen in de tuin zetten vanwege de slakken? Voor mij staan de inspanning en het resultaat niet in verhouding.
Huismiddeltjes zoals zaagsel, koffiedik, eierschalen en plantenextracten zouden zogenaamd helpen. Werkt daar volgens jouw ervaring iets van?
In de jaren 90 en begin jaren 2000 heb ik me intensief verdiept in alternatieve bestrijdingsmiddelen. We hebben niets gevonden dat betrouwbaar werkt. Een voorbeeld: omdat slakken van vocht houden, mijden ze droog zaagsel. Maar als het regent, wordt ook zaagsel vochtig. Dat is een pseudo-oplossing die alleen werkt op het moment dat het probleem toch al niet zo groot is: bij droogte.
Je hebt je beroepsmatig lang beziggehouden met de vraag hoe je slakken in de biologische groenteteelt onder controle kunt krijgen. Wat kunnen hobbytuinders van de landbouw leren?
Niet veel, want de omstandigheden zijn anders. In de landbouw helpen grote oppervlakten. Als de eerste twee meter van een veld door slakken worden aangetast, blijft er nog steeds heel veel veld over. In de hobbytuin is na die twee meter het einde van de border al bereikt.
Wat doe je als je een naaktslak in je tuin vindt?
Als ik toevallig een slak op een kwetsbare plant ontdek, gooi ik hem op de composthoop. Daar doet hij meer goed dan kwaad. In een tuin kunnen heel veel slakken leven en zich overdag goed verstoppen. Om ze allemaal te vinden, zou ik urenlang moeten verzamelen. Dat zou mijn plezier in het tuinieren bederven en dat zou toch zonde zijn, want het is zo’n cadeau om een tuin te hebben.
Vaak wordt aangeraden om de tuin zo natuurlijk mogelijk in te richten, om natuurlijke vijanden zoals egels of loopkevers te stimuleren. Hoe ziet jouw tuin eruit?
Mijn tuin is divers en natuurlijk ingericht, omdat dat overeenkomt met mijn idee van een mooie biologische tuin. Voor mij gaat het daarbij om veel meer dan alleen slakkenbestrijding – de gevarieerde begroeiing biedt uiteindelijk ook onderdak aan slakken. Wat echt tegen slakken zou helpen, is de tuin betonnen en drie bloempotten neerzetten. Dat zou een nogal sombere oplossing zijn.
Ja, dan toch liever slakken in de tuin …
De natuur heeft toch nog heel andere bestaansredenen dan alleen maar nut voor ons mensen te moeten hebben. Er komt regelmatig een egel in onze tuin, maar ik denk niet dat hij alle slakken opeet. Toch word ik elke keer weer blij als ik hem hoor ritselen.
Ga je die slakken ook langzaam een beetje leuk vinden – of heb je een geheime tip tegen ze? Laat het weten in een reactie.
Ik ben eigenlijk journaliste, maar de laatste jaren werk ik ook steeds meer als zandtaartenbakker, gezinshondentrainer en graafexpert. Mijn hart smelt als mijn kinderen met vreugdetranen lachen en 's avonds gelukzalig naast elkaar in slaap vallen. Dankzij hen vind ik elke dag inspiratie om te schrijven - en nu weet ik ook het verschil tussen een wiellader, een asfalteermachine en een bulldozer.
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
