«Disclosure Day»: Spielberg verspeelt zijn sterkste idee
Wat zou er gebeuren als morgen zou worden bewezen dat er buitenaards leven bestaat? «Disclosure Day» stelt deze vraag. Het antwoord blijft ons echter ontzegd.
Let op: dit is een opiniestuk met spoilers over «Disclosure Day». Ga de film eerst in de bioscoop bekijken voordat je verder leest.
Wat gebeurt er als de mensheid onweerlegbaar bewijs krijgt dat ze niet alleen is in het universum? Niet ooit, niet theoretisch – maar vandaag, nu, met documenten op tafel en getuigen die willen praten?
Steven Spielberg stelt deze vraag. Hij bouwt hem zorgvuldig op, geeft hem gewicht, geeft hem twee sterke ideologische kampen, geeft hem Janusz Kaminski achter de camera en «de legende zelf» John Williams aan het dirigentendok – als 94-jarige misschien voor de laatste keer – en dan …
Dan laat hij hem vallen. De vraag.
Zomaar.
Het geheim van de Appenzeller kaas
En ik dacht nog wel dat Spielberg zijn eigen uitgangspunt begreep en precies wist wat er op het spel staat.
In het begin schetst hij namelijk een wereld die op instorten staat – plunderingen, politieke escalatie, een mogelijke derde wereldoorlog die nog maar dagen verwijderd lijkt. In deze wereld plaatst hij twee kampen, die allebei gelijk zouden kunnen hebben. De macht die alles geheim houdt zegt: de onthulling zou wel eens de druppel kunnen zijn die de emmer doet overlopen en de beschaving definitief laat instorten. De tegenpartij noemt dat juist infantilisering – de aanmatiging van een elite om voor de hele mensheid te beslissen wat ze wel en niet aankan.
Dit zijn geen kartonnen poppetjes. Dit zijn echte, ongemakkelijke standpunten. Spielberg slaagt er zelfs in om me een tijdje te laten geloven d «Disclosure Day» een filosofisch geladen alien-thriller is. Maar dat is hij niet. Want op een gegeven moment – na ongeveer een uur – realiseer ik me wat «Disclosure Day» werkelijk is: een solide geënsceneerde achtervolging, waarvan de MacGuffin toevallig uit bewijzen van buitenaards leven bestaat.
Bron: Universal Pictures
Waarom zeg ik dat? Omdat je het buitenaardse mysterie zou kunnen vervangen door gestolen overheidsdocumenten. Of door het geheime recept van Appenzeller kaas. Door iets dat machtige mensen nu eenmaal achter slot en grendel willen houden. Aan de plot zou er helemaal niets veranderen. Of aan de achtervolging. Of aan de clichématige «goede» vrijheidsstrijders en de «slechte» niet-gouvernementele instantie.
Toch zou er narratief gezien zoveel te ontdekken zijn. Wat doet het met iemand die zijn hele leven in een goddelijke macht heeft geloofd? Wat gebeurt er met religies die de mens als kroon op de schepping zien, als blijkt dat het universum die opvatting niet deelt? Wat gebeurt er met regeringen die hun legitimiteit ontlenen aan nationale identiteit, als plotseling duidelijk wordt dat die identiteit op kosmische schaal nauwelijks meer dan een voetnoot is?
Spielberg raakt deze vragen aan. In het beste geval. Maar hij blijft nooit lang genoeg hangen om een antwoord te wagen. Zijn film is in plaats daarvan veel te veel gefocust op het ensceneren van die achtervolging. Meer zit er echt niet in.
Maar dat is niet eens Spielbergs ergste zonde.
Bigelow heeft het beter gedaan
Laten we dit eens uitpluizen: dat de filosofie achter een van de grootste vragen uit de geschiedenis van de mensheid snel in de la verdwijnt om plaats te maken voor een alledaagse achtervolging, is al erg genoeg. Dat geen van beide kampen zich ontwikkelt – niemand twijfelt, niemand wordt ook maar enigszins aan het wankelen gebracht door het argument van de tegenpartij – maakt het er ook niet beter op.
Maar het meest onbegrijpelijke moet nog komen: Spielberg bouwt zijn hele marketing op rond dit ene moment – de Disclosure Day, de dag waarop de waarheid eindelijk op tafel komt. En dan, op het moment dat het eindelijk zover is …
Zwart. Aftiteling. Alsof iemand midden in het vuurwerk het doek heeft laten vallen.
Neemt hij me in de maling?!
Bron: Universal Pictures
Ik ken die truc. Kathryn Bigelow heeft hem ook gebruikt in «A House of Dynamite». Daar ergerde ik me er al aan. Maar Bigelow had tenminste voorbereidend werk verricht: Ze vertelt dezelfde nucleaire nachtmerrie – negentien minuten totdat een atoomkop in Chicago inslaat – drie keer, vanuit drie verschillende perspectieven, en drijft haar personages tot het uiterste, voordat ze ons met het open einde, of de inslag nu is voorkomen of niet, aan ons lot overlaat.
Dat was een belasting. Maar wel een verdiende.
«Disclosure Day» vermaakt me tweeënhalf uur lang prima – om me dan plotseling dezelfde rekening voor te leggen als «A House of Dynamite». Maar: waarmee moet ik dit open einde nu precies vullen? Wat heeft de film me meegegeven waardoor ik kan beantwoorden of de mensheid rijp genoeg is voor de waarheid of eraan ten onder zal gaan?
Goed vermaakt worden en aan het denken gezet worden is niet hetzelfde, Mr. Spielberg.
Dit is niet de Spielberg die we kennen
Terwijl de maestro het toch zoveel beter kan. Laten we eens denken aan «Jurassic Park» uit 1993; een dinosaurusfilm die nooit heeft beweerd meer te willen zijn – en toch meer inhoudelijke argumenten voor zijn premisse levert dan «Disclosure Day». Bijvoorbeeld: «Mag de mens voor God spelen, alleen maar omdat hij het kan?»
Als Kind fand ich das eine langweilige Szene. Heute weiss ich, dass sie die wichtigste des ganzen Films ist.
Of «Minority Report», ook van Spielberg: een actiefilm over een politiedienst die mensen arresteert voordat ze een misdaad plegen. Spielberg heeft deze film niet alleen spannend in beeld gebracht, hij heeft er ook een van de scherpste confrontaties mee gecreëerd over determinisme, vrije wil en staatscontrole die Hollywood ooit heeft gezien.
Beide films – «Jurassic Park» en «Minority Report» – droegen hun ambities niet uit. Toch hebben ze die allebei waargemaakt. «Disclosure Day» daarentegen maakt helemaal niets waar. Integendeel. Hij is technisch onberispelijk, maar inhoudelijk zonder gevolgen. En dat doet me eerlijk gezegd het meeste pijn.
Wat vind jij? Voldoet de film aan zijn doel, of heeft «Disclosure Day» je uiteindelijk ook teleurgesteld? Laat het weten in de reacties.
Ik schrijf over technologie alsof het cinema is – en over films alsof ze echt zijn. Tussen bits en blockbusters zoek ik naar de verhalen die gevoelens oproepen, niet alleen klikken. En ja – soms luister ik naar filmmuziek harder dan goed voor me is.
Dit is een subjectieve mening van de redactie. Het weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs het standpunt van het bedrijf.
Alles tonen
