Einde van de discproductie: Wat digitalisering betekent voor gamers
Sony wil fysieke games afschaffen en ontketent daarmee een verhit debat. Samen met het stuk plastic gaan veel rechten verloren. Misschien is deze druk nodig om verandering teweeg te brengen, vindt digitaal rechtsexpert Martin Steiger.
Wat voor pc-gamers al lang normaal is, wordt ook werkelijkheid voor PlayStation-bezitters: Vanaf 2027 produceert Sony geen games meer op Blu-rays. Hiermee is het einde van fysieke games definitief ingeluid. Een PS6 met disc-drive is uiterst onrealistisch en ook de volgende Xbox zou digital-only moeten zijn.
Dat Sony onlangs meer dan 500 gekochte films uit de bibliotheken van gebruikers heeft verwijderd, versterkt de zorgen over digitalisering.
Over dit onderwerp sprak ik met advocaat Martin Steiger. In het interview legt de expert in digitaal recht uit waarom we met het verdwijnen van fysieke games privileges verliezen en waarom we ons niet zonder slag of stoot moeten overgeven.
Sony wil geen PlayStation-games meer fysiek verkopen en levert met de verwijderde films uit privébibliotheken zelf het bewijs waarom digitalisering gevaren met zich meebrengt. Hoe is zoiets überhaupt mogelijk? Waarom heb ik niet dezelfde rechten op fysieke producten als op digitale?
Martin Steiger: Dat heeft twee redenen: Enerzijds is er de macht van het feitelijke. Een eenvoudig voorbeeld: als ik een gedrukt boek koop, kan de uitgever dit niet zomaar weer van me afnemen. Men spreekt ook van het uitputtingsbeginsel, dat net zo goed geldt voor games op discs en andere gegevensdragers. Rechthebbenden kunnen me dan niet meer verbieden het spel door te verkopen, te ruilen of uit te lenen. Het auteursrecht op het spel blijft echter bestaan.
En waarom kunnen ze dat wel bij digitaal gekochte games?
Een digitale aankoop is geen aankoop. Dat is een misleidende benaming. Steam wijst er inmiddels op dat men slechts een licentie verwerft, maar ook alleen omdat in Californië een nieuwe wet deze duidelijke aanwijzing afdwingt. Men sluit een licentieovereenkomst af – met veel beperkingen, zoals een tijdsbeperking. Men sluit geen koopovereenkomst af.
Anderzijds is er het auteursrecht. Dat is geen natuurrecht. Het is ontstaan door intensieve politieke lobby. Op dezelfde manier zou men bij licenties met lobbyen meer rechten voor consumenten kunnen bewerkstelligen.
Als individuele consument is men overgeleverd aan de bedrijven.
Welke rechten heb ik überhaupt op digitale games? Is er, net als bij fysieke producten, een retourrecht of handelen de bedrijven alleen uit coulance?
In Zwitserland bestaat er geen wettelijk retour- of herroepingsrecht voor producten zonder gebreken. Dat is een wijdverbreide misvatting. Dergelijke aanbiedingen zijn vrijwillige maatregelen voor klantenbinding. In Europa bestaat daarentegen in principe een algemeen wettelijk herroepingsrecht. Bij ons is men altijd afhankelijk van coulance.
Nintendo gebruikt voor de Switch 2 naast de klassieke spelmodules ook Game Key Cards. Dit zijn weliswaar ook fysieke spellen, maar ze bevatten geen spelgegevens, alleen een sleutel om het spel te downloaden. Wat vindt u van dit systeem?
Het is beter dan helemaal geen fysieke games: er is een tweedehandsmarkt en je kunt games delen met vrienden. Met de kaart is echter Digital Rights Management (DRM), oftewel kopieerbeveiliging, verbonden. Je bezit het fysieke object, maar niet het digitale spel.
Als Nintendo niet meer meedoet, is de kaart hooguit nog een verzamelobject, maar je kunt niet meer spelen.
Ligt het probleem bij het licentiesysteem, omdat we daarmee al bij de aankoop veel rechten opgeven?
Precies. Dit systeem is al heel vroeg voor games en andere software tot stand gekomen. In de digitale ruimte maakt DRM (Digital Rights Management) totale controle mogelijk. Vooral Sony staat bekend om restrictieve kopieerbeveiliging. Sony probeerde al vroeg het kopiëren van games te beperken. De vraag was en is: wie mag wat kopiëren? Destijds domineerden echter nog discs. In het Zwitserse auteursrecht is duidelijk vastgelegd dat men daarvan back-upkopieën mag maken. Bij games op discs hebben gamers daarom tenminste een zekere controle over het gekochte exemplaar. Bij een online dienst daarentegen ligt de controle bij de aanbieder.
De kansen zijn dus klein dat ik digitaal «gekochte» games ooit kan ruilen of doorverkopen?
Dat is een politieke en juridische kwestie. In Europa zijn er al politieke en juridische discussies geweest over wat toelaatbaar is.
De vereenvoudigde conclusie is: de software-industrie heeft gewonnen.
Het licentie- en platformmodel met gebruikersaccounts heeft zich doorgezet. En nu fysieke gegevensdragers verdwijnen, is er geen plan B meer. Ook wie waarde hecht aan archivering, verliest deze belangrijke uitwijkmogelijkheid. Fysieke media fungeren vandaag de dag nog als een zekere correctie, want de aanbieders kunnen zich niet alles veroorloven. Nu de grote aanbieders discs volledig kunnen afschaffen, hebben ze in de toekomst alle troeven in handen.
Met het verlies van fysieke producten verliezen we dus nog meer rechten?
We verliezen praktische mogelijkheden om te beschikken over producten waarvoor we hebben betaald. Dit is een algemene ontwikkeling. Digitalisering maakt steeds meer toezicht en controle mogelijk. De belangrijkste correctie zijn overheidsreguleringen, bijvoorbeeld de Digital Markets Act (DMA) en andere verordeningen in Europa.
Een andere weg dan de politieke lijkt er toch niet te zijn.
Gamers zijn sterk versnipperd. Voor individuen is het praktisch onmogelijk om zich te verdedigen tegen miljardenbedrijven. Er zijn wetten, collectieve rechtsbescherming en slagvaardige consumentenorganisaties nodig. De industrie verzet zich echter met hand en tand tegen elke regulering. En zelfs als er wetten zijn, moeten deze eerst worden gehandhaafd.
Volgens Ubisoft moeten gamers eraan wennen dat games niet van hen zijn. Bent u het eens met deze uitspraak?
Dat is in ieder geval het doel van de industrie en ze merkt dat het werkt. Consumenten ballen weliswaar de vuist in hun zak, maar ze spelen mee. Ik kan ze niets verwijten. Ze willen spelen en niet politiseren. De frustratie is snel vergeten. Het geheel werkt omdat de markt er is.
Hoe verschilt Zwitserland van de EU wat betreft de juridische situatie?
Consumenten in Zwitserland zijn slechter af. Dit heeft twee hoofdoorzaken: de consumentenbescherming is minder ver ontwikkeld dan in de EU, en de bestaande bescherming wordt gebrekkig gehandhaafd. Bovendien heeft Europa inmiddels uitgebreide tech-regulering. Hiertoe behoren de richtlijn inzake digitale inhoud, de Digital Services Act (DSA) en de Digital Markets Act (DMA). Deze verordeningen lossen lang niet alle problemen op, maar creëren nuttige individuele rechten en geven de autoriteiten belangrijke bevoegdheden ten opzichte van de techbedrijven.
Het «Stop Killing Games»-initiatief is echter door de EU afgewezen. Waarom hebben dergelijke initiatieven, ondanks 1,3 miljoen handtekeningen, geen effect?
Dergelijke handtekeningenacties hebben in de EU niet hetzelfde gewicht als in Zwitserland. Het Europees burgerinitiatief is met zijn vrijblijvendheid vanuit Zwitsers oogpunt eerder een petitie. Een echt volksinitiatief zou meer bindend zijn, maar dat bestaat niet in de EU. Gamers zouden moeten stoppen met spelen. Maar een individu denkt: «Dat verandert toch niets.» Daarom wint economische kracht. Daarbij ging het «Stop Killing Games» er alleen om dat reeds betaalde games niet willekeurig mogen worden verwijderd en permanent speelbaar blijven.
Analoog is zoiets moeilijk voor te stellen. Digitaal is het volkomen normaal, omdat we niet direct voelen hoe iets ons uit handen wordt gerukt. We wennen aan de korte leiband van de techbedrijven.
Hadden we 20 jaar geleden al moeten ingrijpen, toen Steam begon met de digitalisering van games? Is de trein vertrokken?
Nee, de trein is niet vertrokken en het probleem begon ook niet pas met Steam. Maar om iets te bereiken, moet je de politieke wil bundelen. Ook Zwitserland zou aanbieders kunnen voorschrijven dat ze bepaalde functies, zoals de doorverkoop van een licentie, moeten mogelijk maken als ze op de Zwitserse markt vertegenwoordigd willen zijn. Soms is er niet veel nodig om de bal aan het rollen te brengen. Momenteel zijn de vooruitzichten somber, maar misschien moet de lijdensdruk eerst groot genoeg worden voordat er iets gebeurt.
Ik ben gek op gamen en diverse gadgets, dus bij digitec en Galaxus waan ik me in het land van overvloed - alleen krijg ik helaas niets gratis. En als ik niet bezig ben met het los- en weer vastschroeven van mijn PC à la Tim Taylor, om hem een beetje te stimuleren en zijn klauwen uit te slaan, dan vind je me op mijn supercharged velocipede op zoek naar trails en pure adrenaline. Ik les mijn culturele dorst met verse cervogia en de diepe gesprekken die ontstaan tijdens de meest frustrerende wedstrijden van FC Winterthur.
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
