Slaagt Rockstar erin een tweede wonder te verrichten?
"Grand Theft Auto 5" heeft een blijvende indruk achtergelaten bij een hele generatie gamers. Nu moet de opvolger de lat nog hoger leggen. Om daarin te slagen, moet ontwikkelaar Rockstar de lessen trekken uit 13 jaar vol misdaad, geld en controverses.
Hoe vormt een videogame een hele generatie? Is het iets tastbaars zoals gameplay, het verhaal of de spelwereld? Misschien is het ook een kwestie van timing, die precies goed was om zijn plek in de popcultuur te veroveren. Of zit er meer achter, een vleugje magie dat niemand echt in woorden kan vatten? Wat het ook is – Rockstar moet zeker van zijn zaak zijn met de komende gigant Grand Theft Auto 6. De voorganger heeft immers een blijvende indruk achtergelaten. Grote schoenen om te vullen dus. Maar hoe heeft GTA 5 die reputatie eigenlijk verdiend? Om dat te beantwoorden, reis ik terug naar een besneeuwd, slaperig stadje in het Amerikaanse Midwesten...
Een onvergetelijk verhaal
«Ludendorff, North Yankton, negen jaar geleden.»
Met deze zin begint het legendarische singleplayer-verhaal van Grand Theft Auto 5. Rockstar zet direct de toon en gooit je midden in een chaotische, mislukte overval – de eerste van vele die je moet overleven. Hier ontmoet je twee van de drie hoofdpersonages, Michael en Trevor. Hun disfunctionele, bijna broederlijke relatie is de rode draad die het verhaal bij elkaar houdt, hoe verschillend de locaties en motivaties van de personages ook mogen zijn. Maar voorlopig mislukt hun plan en raken de twee gescheiden. De een is zogenaamd dood, de ander op de vlucht. Maar wanneer het spel naar het heden springt, merk je dat alles heel anders loopt dan je denkt.
Nieuwsgierig geworden? Dan is de kans groot dat je net zo enthousiast bent als de 13-jarige jongen die ik destijds was toen ik GTA 5 voor het eerst speelde. Voor mij en vele anderen blijft het hoofdverhaal van het spel tot op de dag van vandaag het grootste hoogtepunt – zelfs een half leven later, zoals in mijn geval. Drie complexe criminelen die zich een weg banen door de waanzin – altijd met nieuwe, gekke plannen, samen met nog gekkere bijfiguren. Lester, Lamar, Ron en Wade en tientallen andere excentrieke types – allemaal perfect geschreven en briljant gecast.
Stad van heiligen en zondaars
Daarbij heb ik het geweldigste aspect van GTA 5 nog niet eens genoemd: de stad Los Santos. Deze zonnige metropool aan de westkust, een bijtende parodie op Los Angeles, vormt het centrale decor waar het grootste deel van de actie plaatsvindt. De oppervlakkige glitter van Vinewood staat in schril contrast met de armoede en criminaliteit in South Los Santos, de thuisbasis van ons derde hoofdpersonage, Franklin. Terwijl hij zich opwerkt van kleine crimineel tot gevreesde meestercrimineel, zien we de stad door zijn ogen. En het uitzicht is allesbehalve mooi: louche autodealers, verraderlijke bendeleiders, corrupte federale agenten – alles is hier te vinden. Net als in de echte City of Angels is de oppervlakkige glans van Los Santos slechts een illusie. Onder de laklaag bevindt zich een meedogenloos brute onderwereld, die dankzij eersteklas beeld- en geluidsontwerp nog indrukwekkender overkomt. Door het ongelooflijk meeslepende game-ontwerp kunnen spelers, en daar spreek ik uit eigen ervaring, honderden uren in deze wereld doorbrengen en nog steeds nieuwe dingen ontdekken.
Bron: Gamesradar/Rockstar
Dat is precies waar GTA 6 zal moeten leveren als het de gamewereld nog een decennium wil domineren: met een killercombinatie van verhaal en setting. Beide zijn onmisbaar. Het verhaal van GTA 5 werkt niet zonder Los Santos als decor, en de wereld zou zonder zijn gedenkwaardige personages levenloos aanvoelen. De symbiose van parodie, moord en hartzeer moet GTA 6 absoluut zien te bereiken om mij te overtuigen.
Online: wonderlijke werelden van misdaad
Daarmee hebben we echter pas de helft van de ervaring gedekt. Grand Theft Auto 5 bood met de online modus een frisse instap in de criminele onderwereld van Los Santos: een aanpasbaar personage en de mogelijkheid om samen met vrienden te spelen. Een jarenlang handelsmerk van de serie, dat hier toch zijn hoogtepunt bereikte. De belangrijkste reden daarvoor is simpel: omvang. Dankzij continue updates gedurende de afgelopen 13 jaar biedt GTA Online een grotere omvang dan de verhaalmodus ooit zou kunnen. Rockstar verbeterde voorheen nogal oppervlakkige functies (races, overvallen) en voegde volledig nieuwe verhaallijnen en personages toe. Daarmee rekte de levenscyclus van GTA 5 zich uit tot meer dan een decennium. Want wat heb je aan een iconische setting als je deze niet kunt doorontwikkelen en moderniseren? Een ander punt dat GTA 6 moet beheersen – en misschien nog wel belangrijker dan de wereld of de personages als succes op lange termijn het doel is.
Bron: GTA Wiki/Rockstar
Grand Theft Auto 5 was echter niet alleen zon, zee en strand. Vooral online werd het geplaagd door problemen. Dat brengt me bij de ervaringen die Rockstar hopelijk vermijdt bij de release op 19 november.
Griefers, hackers en cheaters
Stel je mijn voorpret voor: ik had net zo'n 30 uur van een geweldig verhaal doorgespeeld, mijn hoofd vol fantasieën over wat ik allemaal in Los Santos zou gaan doen. Dan komt GTA Online. Een droomscenario, toch? Nou, de realiteit was snel en meedogenloos.
Tot mijn grote teleurstelling maakte de giftige, egocentrische spelersbasis van GTA Online het bijna onmogelijk om groepsmissies met vreemden te organiseren. Maar omdat ik niemand had om mee te spelen, had ik geen andere keuze. Mijn voorpret voor de groepsovervallen werd in de kiem gesmoord door eindeloze verbindingsproblemen en onbekwame medespelers. Of ik werd bij de kleinste fout keihard uitgescholden, of er was helemaal geen communicatie. Ik had het gevoel dat Rockstar me opzettelijk een lesje wilde leren: "Wil je online plezier hebben? Pech gehad. Je bent een slechte gamer, iedereen haat je, ren terug naar je geliefde singleplayer, loser." En zelfs dat gold alleen als de servers me niet weer terugstuurden naar eindeloze laadschermen.
Bron: Rockstar
Zelfs de vrije verkenning van de spelwereld – een hoogtepunt in de singleplayer – was onmogelijk. Zodra de passieve modus niet actief was, werd ik blootgesteld aan constant griefing. Moet ik je herinneren aan de pre-nerf Oppressor? Natuurlijk, dat hoort een beetje bij de GTA Online-ervaring: je wordt constant en zonder reden vermoord. Maar de eindeloze hackers die bijna elke server teisterden, dreven me nog steeds tot het uiterste. Ik en vele anderen hebben gefrustreerd en teleurgesteld de rug naar online toegekeerd. Jammer, want de weinige missies die ik daadwerkelijk kon uitproberen, waren echt leuk. Maar als je je spelersbasis wegjaagt met stabiliteits- en toxiciteitsproblemen, ontdekken ze de eigenlijke inhoud toch nooit.
Toegegeven, de meeste problemen werden opgelost (ook al bleven sommige tot ver in de jaren 2020 een ergernis). Bovendien is het sowieso geen goed idee om een naïeve tiener naar servers vol schreeuwende vreemden te sturen. Misschien had ik de PEGI-18-aanbeveling toch ter harte moeten nemen. De ranked lobbies van DotA 2 had ik destijds ook nog niet meegemaakt. Daar kweekte ik een dikke huid, wat verplicht is voor veel online games. Maar op een gegeven moment moet Rockstar het gewoon beter doen. Mochten de geruchten kloppen en GTA 6 Online begin 2027 verschijnen, dan moet de ervaring vanaf het begin volwassen zijn. Weg met al die laadschermen en verbindingsproblemen. Missie-setups moeten sneller gaan en betere communicatieopties zouden het teamwork moeten vergemakkelijken. Dat zou aanzienlijk meer spelers online houden – en betrokken houden als het gaat om microtransacties. Herinner je je dat nog?
Bron: Atrocious Gameplay/Rockstar
De kwestie met de haaien
Ach, Shark Cards – die virtuele creditcards die virtuele valuta vertegenwoordigen en met echt geld kunnen worden gekocht. Waar ligt het probleem, vraag je je af? Tegen 2013 hadden in-game aankopen en microtransacties zich al gevestigd als gangbare praktijk om met online games geld te verdienen. Maar zoals zo vaak wanneer het geld begint te stromen, komt de hebzucht snel om de hoek kijken. Voor de online community uitte zich dat in twee grote problemen.
Ten eerste waren bij elke nieuwe content-update steeds meer voertuigen, onroerend goed en andere schatten alleen nog verkrijgbaar tegen enorme in-game prijzen. Wie ze wilde hebben, stond voor de keuze: diep in de buidel tasten of urenlang GTA-geld sparen voor de nieuwe, chique hypercar. En tegen die tijd is er allang een hele reeks nieuwe goodies verschenen. Bovendien vereisten steeds meer missies bepaalde vrij te spelen inhoud. Dat is erger dan pay-to-win, dat is pay-to-play – een klap in het gezicht als je bedenkt dat gamers al 60 dollar voor het spel hebben betaald.
Bron: GTA Wiki/Rockstar
Het tweede probleem sluit aan bij het aloude debat over microtransacties: hoe ze jongere spelers uitbuiten. Er zijn al genoeg discussies over of gewelddadige spellen zoals GTA kinderen beïnvloeden – daarover straks meer. Maar bij microtransacties is het probleem nog duidelijker. Kinderen missen simpelweg het begrip voor de werkelijke waarde van geld. Combineer dat met toegang tot de creditcard van een volwassene en laks opvoeden, en het wordt snel duur. Ja, dit probleem beperkt zich zeker niet tot GTA. Onethisch blijft het echter wel.
Ondanks alle kritiek op zijn praktijken betwijfel ik of Rockstar zijn koers zal wijzigen. GTA Online heeft het bedrijf simpelweg te veel geld opgeleverd om zich daar zorgen over te maken. Wat maakt het uit als deze tactieken een klein percentage van de spelers wegjagen? Volgens gelekte financiële gegevens brengt GTA Online nog steeds meer dan een miljoen dollar per dag op. De studio zal dankzij grote uitgevers en onwetende kinderen prima rondkomen – en niet zo'n beetje ook. Toch laat ik me graag van het tegendeel overtuigen. Misschien kunnen recente rechterlijke uitspraken de doorslag geven.
Controverses – een handelsmerk van Grand Theft Auto
Tot slot nog een terugblik op wat Grand Theft Auto altijd al het beste kon: ophef veroorzaken. Waar kun je beter beginnen dan bij het aloude thema: overmatig geweld in games. Ouderverenigingen maakten zich bij GTA 5 het meest druk over de inmiddels beruchte martelscène. Daarin moet de psychopathische protagonist Trevor een vermeende terrorist op zijn eigen manier aan het praten krijgen. Autobatterijen, waterboarding en een paar getrokken tanden inbegrepen. Een orgie van geweld die volgens critici extra erg was omdat je de scène niet kon overslaan.
Bron: IGN/Rockstar
Toch kwam het hele debat in 2013 al wat uitgekauwd over. De "martel"-controverse liet aanzienlijk minder blijvende sporen na bij GTA 5 dan het Hot-Coffee-debacle bij San Andreas. Natuurlijk, commentatoren en belangengroepen werkten zich een paar dagen lang uit de naad over de verwachte discussiepunten. Maar er kwamen geen classificatiewijzigingen, overheidsonderzoeken of rechtszaken voort uit de verontwaardiging zoals bij GTA San Andreas. Zou dat kunnen wijzen op een maatschappelijke verandering – weg van de preutsheid en angst dat gewelddadige videogames van alle kinderen massamoordenaars zouden maken? Ik zou zeggen: ja. Als de trailers voor GTA 6 een indicatie zijn, lijkt Rockstar er hetzelfde over te denken. Natuurlijk kan ik je garanderen dat het nieuwe spel bij de release voor de nodige controverse zal zorgen. Maar kom op, het is Grand Theft Auto! Hoort dat niet bij de charme?
GTA 5 heeft gaming gevormd – en gaming GTA
Bij alle opwinding rond de release van Grand Theft Auto 6 en hoe goed het spel wel niet zal worden, moeten we niet vergeten hoeveel gaming en de samenleving sinds 2013 zijn veranderd. Destijds was Barack Obama net begonnen aan zijn tweede termijn als Amerikaanse president. De Harlem Shake was de virale internettrend van het jaar. En de term AI was (gelukkig) nog beperkt tot sciencefiction.
Zelfs 13 jaar later draagt Franklin nog steeds dat vreselijke “yee-yee ass haircut”…
Ik zeg dit niet om je oud te laten voelen. Ik ben immers opgegroeid met GTA-funny-moments-video's, en zelfs ik merk hoe de tand des tijds aan me knaagt. Ik wil alleen duidelijk maken hoe anders de culturele sfeer vandaag de dag is. Gaming wordt door een veel breder publiek erkend als kunstvorm met echt entertainmentwaarde. Veel "niet-typische" gamers hebben GTA 5 gespeeld en ervan gehouden. Wat betreft massale aantrekkingskracht staat het dichter bij FIFA en Call of Duty dan bij enig ander deel van de serie. Sterker nog: GTA heeft het huidige gamelandschap aanzienlijk gevormd – meer dan de meeste andere titels van deze eeuw, controverses en twijfelachtige praktijken daargelaten.
Voor mij zal precies die culturele alomtegenwoordigheid de doorslag geven. En daarom geloof ik dat Grand Theft Auto 6 een van de meest succesvolle lanceringen in de gamegeschiedenis zal neerzetten – zo niet de meest succesvolle ooit.
Wat blijft er over?
De ironie van dit laatste punt ontgaat me niet. Door de bewogen geschiedenis van GTA 5 te hebben doorgespit op punten waar Rockstar bij de release op 19 november moet leveren, bevestig ik alleen maar de meest waarschijnlijke reden voor het succes ervan. Grand Theft Auto is niet zomaar een spelserie waarin je rondrijdt en voetgangers aanrijdt. Het is een cultureel fenomeen, waar GTA 6 meer van zal profiteren dan van enig ander succes van zijn voorganger.
Zelfs als Rockstar elke fout van de afgelopen tien jaar herhaalt en geen enkele van mijn aanbevelingen opvolgt, ben ik ervan overtuigd dat GTA 6 op een manier succesvol zal zijn zoals geen enkel spel daarvoor. Zelfs als het verhaal, de setting en de personages verschrikkelijk zijn. Zelfs als Rockstar elke denkbare microtransactie in GTA 6 Online stopt. En weet je wat? Ik zal er op de dag van de release toch bij zijn om het vuurwerk mee te maken. Dus, veel succes, Rockstar! Hoewel je dat waarschijnlijk helemaal niet nodig hebt..
Bron: Reddit/Rockstar
Patrik neemt nieuwe informatie op als een spons. Hoe specifiek een onderwerp ook is, als het hem interesseert, moet hij er alles over weten. Het is dan ook geen verrassing dat hij in zijn vrije tijd van alles doet, van videospelletjes tot taalkunde en rock- en metalmuziek. Hij is van plan in Londen te gaan wonen, waar hij zijn passies voor muziek en talen perfect kan combineren.
Dit is een subjectieve mening van de redactie. Het weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs het standpunt van het bedrijf.
Alles tonen