Verlies frustratie: Waarom we het niet los kunnen laten (en hoe we het toch kunnen doen)
19/5/2026
Vertaling: machinaal vertaald
Dingen uitzoeken is vaak verdomd moeilijk. Het feit dat we vasthouden aan volle kelders, ongebruikte abo's of dure miskopen komt door een psychologisch mechanisme: verliesaversie. Hierachter zit een reflex in onze hersenen die je te slim af kunt zijn.
Ik heb een oude citruspers in de kelder staan. Al jaren. Al vele, vele jaren, als ik eerlijk ben. Ik gebruik hem nooit, hij staat in de weg en verzamelt stof. Hij had eigenlijk allang naar de rommelmarkt gemoeten of weggegooid moeten worden. Toch overleeft het elke actie, ontsnapt het aan elk rommelmarktbezoek en blijft het stof verzamelen. Zodra ik erover denk om het weg te geven, komt er een stemmetje in me op: «Misschien begin ik volgende week toch maar elke ochtend vers sap te persen.»
Klinkt dit bekend? Waarom houden we vast aan dingen en overtuigingen die ons eigenlijk alleen maar belasten? Is het uit domheid of een gebrek aan discipline? Nee, we worstelen met een psychologisch mechanisme dat diep in ons allemaal geworteld zit: verliesaversie.
De psychologie van verliesaversie: de angst voor verlies weegt twee keer zo zwaar
De theorie van verliesaversie werd in 1979 opgericht door de twee cognitief psychologen Daniel Kahneman en Amos Tversky. In hun studies ontdekten ze dat mensen winsten en verliezen op totaal verschillende emotionele manieren evalueren. Ze konden dit zelfs concreet kwantificeren: vanuit een psychologisch perspectief doet een verlies ons ongeveer twee keer zoveel pijn als een winst van hetzelfde bedrag ons plezier doet.
Als je 50 euro op straat zou vinden, zou je zeker heel blij zijn. Als je die 50 euro 's avonds weer zou verliezen, zou je er kapot van zijn - ook al heb je niet minder dan voor je onverwachte vondst. Dus ook al heb je hetzelfde bedrag gewonnen en verloren, de frustratie over het verlies weegt uiteindelijk zwaarder dan de vreugde.
Bron: Shutterstock
Dit schijnbaar onlogische gevoel heeft een evolutionaire reden. In het stenen tijdperk was het voor onze voorouders van vitaal belang om schaarse middelen zoals voedsel of een veilig onderkomen niet te verliezen. Als je je bezittingen lichtvaardig opgaf, riskeerde je je leven. De kans op een extra prijs (zoals nog een appel) was leuk, maar niet per se essentieel om te overleven. Onze hersenen leerden dus dat verliezen gevaarlijk is. Het is precies deze erfenis uit het stenen tijdperk die vandaag de dag nog steeds in werking treedt wanneer we proberen de zolder op te ruimen of oude gewoonten af te leren.
Evolutionaire erfenis: de spitsmuis met verliesgevoel
Hoe diep dit evolutionaire programma in ons verankerd zit, beschrijft hersenonderzoeker Stefan Kölsch heel duidelijk in zijn concept van de zogenaamde «verliesfrustratie». Kölsch leidt zijn verliesaversie rechtstreeks af en maakt in zijn boek «De donkere kant van het brein» duidelijk hoezeer ons onderbewustzijn ons beheerst.
Om dit uit te leggen gebruikt hij graag het beeld van een spitsmuis die in zijn colleges een kever heeft gevangen. Als deze spitsmuis nu een veel grotere en dikkere sprinkhaan voor zich ziet zitten, zal hij nog steeds de kever niet loslaten om de sprinkhaan te pakken. Waarom? Omdat haar onderbewustzijn dat weet: Ze heeft de kever zeker. Als ze loslaat, kan de sprinkhaan ontsnappen en komt ze weg met lege handen.
Bron: Martin Koebsch/Shutterstock
Net als de spitsmuis reageren we met echte stress, frustratie en negatieve emoties als we ook maar bedreigd worden met verlies. Dit onbewuste vasthouden aan een veilige prooi is de reden waarom we zo moeilijk afstand kunnen doen van onze fysieke bezittingen (zoals ik met mijn sapcentrifuge).
Dit evolutionair verstandige overlevingsmechanisme is vaak onze ondergang in het moderne dagelijkse leven. Bedrijven zijn zich terdege bewust van onze afkeer van verlies. Gratis proefabonnementen voor streamingdiensten zijn een klassiek voorbeeld. Je schrijft je in voor een gratis proefmaand. Het kost je niets, dus het voelt als winst. Maar als de maand voorbij is, moet je het abo actief opzeggen om niet te hoeven betalen. Je hersenen evalueren deze opzegging plotseling als het «verlies» van een geliefde dienst. Om dit pijnlijke verlies te vermijden, laten we het abo liever doorlopen - en lopen we prompt in de val.
Hoe je hersenen te slim af zijn: 3 psychologische trucs voor het dagelijks leven
Dus als we weten dat ons brein ons voor de gek houdt, hoe kunnen we onszelf dan verdedigen? Hier zijn een paar alledaagse tips uit de gedragspsychologie die het gemakkelijker maken om los te laten:
1. verandering van perspectief
Vraag jezelf niet af wat je verliest als je een voorwerp weggeeft. Je kunt verder komen met deze vraag: «Als ik dit voorwerp vandaag niet zou bezitten, hoeveel geld zou ik dan betalen om het nu te krijgen?» Meestal is het antwoord: niets.
2. afstand nemen
Als je ergens boos over bent (zoals een opgezegd abo of een gemiste kans), probeer dan actief de frustratie te stoppen. Stefan Kölsch adviseert je om de emotie bewust te herkennen, diep adem te halen en stoïcijns je aandacht te richten op het hier en nu. Dit lijkt in het begin misschien onmogelijk, maar met oefening wordt het steeds makkelijker.
3. de proefscheiding
Pak dingen waar je moeilijk afstand van kunt doen in een doos en zet ze uit het zicht. Als je de komende zes maanden nog niet eens aan de inhoud hebt gedacht, kun je de doos ongezien wegdoen. De pijn van het verlies zal veel minder zijn omdat je intern al afstand hebt genomen.
Boekentip: Hoe je je onderbewustzijn beter kunt begrijpen
Als je dieper in dergelijke onbewuste mechanismen wilt duiken, raad ik je «De donkere kant van het brein» van Stefan Kölsch aan. Het boek gaat over veel meer dan alleen de frustratie van verlies. Kölsch ontleedt hoe ons onderbewustzijn onze waarneming, gevoelens en beslissingen bestuurt. Hij werpt licht op negatieve gedachtekronkels, angsten, vastgeroeste conflicten en de eeuwige vraag waarom we vaak dingen doen waarvan we weten dat ze schadelijk voor ons zijn.
Hij bouwt voortdurend aan onze waarneming, onze gevoelens en onze beslissingen.
Hij slaat voortdurend een brug van het stenen tijdperk rechtstreeks naar ons dagelijks leven. Je leert waarom onze hersenen zo sterk reageren op bedreigingen of sociale beledigingen en waarom het zo verdomd moeilijk is om van oude gedragspatronen af te komen. Dit is geen handleiding met snelle afvinklijstjes, maar een solide basis om je eigen emotionele innerlijke leven beter te begrijpen.
Het taalgebruik is levendig en realistisch. Toch voelt het boek hier en daar aan als een echt goed universitair college: dicht, gedetailleerd en theoretisch onderbouwd. Dus als je geïnteresseerd bent in diepgaande verbanden, ben je hier aan het juiste adres. Kölsch gebruikt deze wetenschappelijke basis om aan het eind concrete adviezen te geven voor het dagelijks leven.
Bij het boek legt Kölsch op YouTube uit hoe ons onderbewuste ons ongemerkt beïnvloedt.
En wat doe ik nu met mijn citruspers?
Ik heb er gisteravond een foto van gemaakt en online geadverteerd om weg te geven. Korte tijd later was hij weg. Net als het kleine gevoel van verlies, dat in een flits verdween. Wat overblijft is de vrije ruimte in de kelder en het heerlijk bevrijdende gevoel dat ik het stenen tijdperk in mijn hoofd heb bedrogen.
Omslagfoto: Cottonbro/Pexels
Anna Sandner
Senior Editor
Anna.Sandner@galaxus.deWetenschapsredacteur en bioloog. Ik hou van dieren en ben gefascineerd door planten, hun mogelijkheden en alles wat je ermee kunt doen. Daarom is mijn favoriete plek altijd buiten - ergens in de natuur, het liefst in mijn wilde tuin.
Achtergrond
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
