Hond in de gevangenis: "Hij oordeelt niet over mij"
Gevangenishond Henry bezoekt gedetineerde vrouwen in de gevangenis van Dielsdorf. Ik heb de Grote Zwitserse Sennenhond begeleid en ervaren hoe hij een beetje normaliteit achter de tralies brengt.
Ik schrik als de zware stalen deur achter me in het slot valt. In de entree van de vrouwengevangenis Dielsdorf is het stil, koel en geurloos. De locatiemanager van de medische dienst, Ulrike Klotzbücher, haalt me op. Ik probeer me voor te stellen hoe het moet zijn als de deur naar de cel niet meer opengaat. Als het leven buiten niet meer bestaat en de wereld achter tralies de nieuwe realiteit is.
19 vrouwen zitten hier gevangenisstraffen uit van maximaal zes maanden. 38 anderen zitten in voorlopige hechtenis. Velen ervaren in de beginperiode een zogenaamde gevangenisschok. Terwijl ze de ene zware deur na de andere opent, legt Ulrike Klotzbücher uit:
«Ze realiseren zich plotseling dat alles weg is: baan, partner, kinderen. Ze verliezen de controle over hun leven. Sommigen krijgen paniekaanvallen, angststoornissen of willen zichzelf zelfs van het leven beroven.»
Haar woorden hangen zwaar in de lucht terwijl we door de gangen lopen. De gevangenisschok is een belasting die niet zomaar weg te praten is. Achter de celdeuren zitten vrouwen die angst, wanhoop en onzekerheid ervaren. En dat treft niet alleen veroordeelden. Hier zitten ook vrouwen tegen wie slechts een verdenking bestaat.
Hoewel ze strategieën krijgen om met de gevangenisschok om te gaan, zijn gesprekken alleen soms niet genoeg. Dan is er iemand nodig die luistert zonder vragen te stellen en troost biedt zonder woorden nodig te hebben.
Henry treedt in dienst
Op het kantoor van de gevangenismedewerkers galoppeert een enorme Grote Zwitserse Sennenhond op ons af: Henry. Hij is van Ulrike Klotzbücher, is zes jaar oud en heeft twee jaar geleden zijn opleiding tot gecertificeerde therapiehond afgerond. De hoofdverpleegkundige wijst naar een diploma aan de muur. Vóór Henry waren er al andere honden actief in de zogenaamde dierondersteunde interventie in de gevangenis Dielsdorf.
Stormachtig wrijft Henry zijn kop tegen de benen van Ulrike Klotzbücher en haalt bij enkele medewerkers wat lekkers op. Twee vrouwen lachen. «Henry zorgt overal voor een goede sfeer», zegt de locatiemanager van de medische dienst. Maar als ze zijn tuigje tevoorschijn haalt en het over zijn kop trekt, wordt hij onmiddellijk rustig. Hij weet: er staat een inzet te wachten.
Samen met Henry lopen we opnieuw door de gevangenisgangen, ditmaal richting de binnenplaats. Nu zijn er een paar doffe stemmen te horen. In de keuken klettert servies. Als we de binnenplaats opstappen, gluren achter de getraliede ramen enkele nieuwsgierige ogen naar buiten. Maar Henry is hier voor een heel specifieke vrouw: Diana*.
Diana heeft een briefje naar de medische dienst geschreven. Daarin heeft ze om een bezoek van Henry gevraagd. Dat is geen zeldzaamheid. «We krijgen vaak verzoeken», zegt Ulrike Klotzbücher. Terwijl we op Diana wachten, haalt ze een paar brieven uit haar tas en laat ze me zien. Ik lees over gedetineerde vrouwen die enthousiast vertellen hoe goed het laatste bezoek van Henry hen heeft gedaan, hoe erg ze hem missen en hopen op een nieuw bezoek. Een vrouw laat het dier de beslissing: «Vraag Henry alsjeblieft of hij wil komen», schrijft ze. Smileys en hartjes omlijsten de woorden.
Een vreugdevol weerzien op de binnenplaats
«Henry!», klinkt een verheugde stem op de binnenplaats. Diana is gekomen en heeft de Grote Zwitserse Sennenhond gezien. Buiten zinnen van vreugde begroeten ze elkaar. Ze lijken alles om zich heen vergeten te zijn. Er is alleen het moment. Op zijn gemak nadert Ulrike Klotzbücher de twee met een tas. Die zit vol speelgoed voor Henry – en natuurlijk wat lekkers. Diana begroet ons kort en verstopt snel wat snacks in een snuffelmat. Een bezoek duurt immers maar 30 tot 45 minuten.
Nu pakt Diana een bal en gooit die over de binnenplaats. Henry springt er onhandig als een veulen achteraan. We lachen allemaal. «Henry, hier!», roept Diana. De reu keert met de bal terug en krijgt een beloning. «Ik heb hem zo gemist», zegt Diana en aait over Henry's kop. Ulrike Klotzbücher vraagt hoe het met haar gaat. Ze zegt niet veel en lijkt even in gedachten verzonken.
Henry daarentegen is de levensvreugde zelve. Als Diana hem een snoepje omhoog houdt, gaat hij op zijn achterpoten staan en maakt een 'mannetje'. Keer op keer apporteert de reu de bal. Op een gegeven moment laat hij zich uitgeput op de grond vallen. Diana gaat bij hem zitten en krabt hem op zijn buik. «Heeft u zelf honden?», vraagt Ulrike Klotzbücher. Diana knikt. «Wel drie», zegt ze glimlachend. Dan vertelt ze beetje bij beetje hoe ze zich op dit moment voelt. Als ze wat langer zwijgt, vraag ik: «Wat vindt u leuk aan Henry?» Ze zegt nadenkend:
«Hij is altijd zo vrolijk. Hij geeft me zoveel liefde. Hij oordeelt niet over mij.»
Ook Henry heeft rechten
De 45 minuten zijn voorbij – alsof ze voorbijgevlogen zijn. We nemen afscheid van Diana. Ze kan nauwelijks wachten op het volgende bezoek. «Ik schrijf weer een brief», roept ze als ze de binnenplaats verlaat. Dan gaat het normale dagelijks leven achter de dikke gevangenismuren voor haar verder. Een volgend bezoek van Henry is vandaag niet gepland. De Grote Zwitserse Sennenhond oogt ook zichtbaar uitgeput. «Hij zuigt alle emoties als een spons op», zegt Ulrike Klotzbücher. «Daarom heeft hij nu rust nodig.»
We passeren meerdere cellen. De komende dagen zal Henry daar weer op bezoek zijn. Ik vraag Ulrike Klotzbücher of er ook al grenzen zijn overschreden. Ze knikt. Een vrouw wilde hem al eens een ei uit haar mond voeren. «Daar moest ik ingrijpen», zegt ze. Meestal maakt Henry echter zelf zijn grenzen duidelijk. Als iemand hem op zijn neus wil kussen of hem wil omhelzen, doet hij een paar stappen achteruit en houdt hij afstand.
Een deuropener op vier poten
Veel vaker zijn er volgens Ulrike Klotzbücher echter de mooie momenten. Die waarin de gedetineerde vrouwen Henry met tranen in de ogen begroeten. Die waarin gesloten vrouwen, die bijvoorbeeld tegenover psychologen van de gezondheidsdienst wekenlang hebben gezwegen, zich plotseling openstellen. Ulrike Klotzbücher zegt:
«Henry is er niet voor de lol, maar omdat hij nodig is. Wij zijn ervan afhankelijk dat de vrouwen ons vertellen hoe het met hen gaat. Als dat ook nog de sfeer in de gevangenis verbetert, komt dat iedereen ten goede.»
De locatiemanager van de medische dienst laat me weer uit de gevangenis Dielsdorf. Opnieuw valt de zware stalen deur achter me in het slot. Ik schrik weer. En wel omdat ik me plotseling realiseer hoe vanzelfsprekend we de normaliteit, de vrijheid, eigenlijk vinden. En hoe belangrijk het is dat Henry een deel daarvan de gevangenis in brengt.
Hij is letterlijk een deuropener.
*De naam is veranderd. Individuele persoonlijke gegevens zijn ter bescherming van de privacy geanonimiseerd of weggelaten.
Wat vind jij van therapiehonden in gevangenissen? Laat het weten in een reactie.
Ik hou van alles met vier poten of wortels - vooral van mijn asielkatten Jasper en Joy en mijn verzameling vetplanten. Mijn favoriete bezigheden zijn rondsnuffelen met politiehonden en kattencoiffeurs op reportages of gevoelige verhalen laten opbloeien in tuinbrocki's en Japanse tuinen.
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen
