Smaakmakers: Hoe afvalproducten je favoriete smaak vormen

Anna Sandner

2/1/2026

Vertaling: machinaal vertaald

Vanille uit papierafval, perzik uit ricinusolie, amandel uit verfverdunner: de herkomst van (natuurlijke) smaakstoffen in voeding is vaak verrassend en onverwacht. 5 curieuze voorbeelden.

Je aardbeienyoghurt heeft nauwelijks aardbeien gezien, je vanillepudding heeft geen echt vanillestokje - en toch smaken ze er allebei intens naar. Dit komt door smaken die vaak weinig met eten te maken hebben. De voedingsindustrie is verbazingwekkend inventief als het gaat om smaakstoffen. Hier zijn vijf smaakstoffen die je waarschijnlijk al hebt gegeten, maar waarvan de herkomst je misschien zal verrassen.

1. vanillearoma: als je pudding uit de papierfabriek komt

Er was lange tijd een mythe dat de aardbeien in aardbeienyoghurt eigenlijk zaagsel waren. Dit is niet het geval. Vanilline kan echter wel uit hout worden gewonnen. Om precies te zijn, lignine, een afvalproduct van papierproductie, wordt hiervoor gebruikt. De lignine wordt onder hoge druk en hitte behandeld met zuurstof en alkaliën totdat het chemisch afbreekt en er (onder andere) vanilline vrijkomt. Het is dus een soort «upcycling» van industrieel afval.

Zowat 15 procent van de wereldwijd geproduceerde vanilline is afkomstig van dergelijke «natuurlijke» houtbronnen. De absolute meerderheid - meer dan 85 procent - is afkomstig van aardoliederivaten zoals guaiacol. Dat lees je goed: De vanillesmaak wordt in de meeste gevallen geproduceerd uit aardolie.

En waarom dit allemaal? Echte vanillestokjes zijn extreem duur (tot 600 euro per kilo), daarom neemt de industrie bijna altijd haar toevlucht tot het veel goedkopere vanilline.

2. perzikaroma: een smaak(nachtmerrie)droom uit het laxeermiddelenschap

Het geheim achter perzikaroma is niet de vrucht zelf, maar gamma-decalacton: Gamma-decalacton. Dit is de stof die echte perziken ook hun typische geur geeft. De crux is echter dat de aromastof meestal niet uit fruit wordt gewonnen, maar uit ricinusolie.

Ja, precies die olie die opa en oma vroeger in de kast hadden staan als hard laxeermiddel. Maar geen paniek, het laxerende effect is verleden tijd als de stof in je yoghurt terechtkomt. In het laboratorium worden speciale gistschimmels (genaamd Yarrowia lipolytica) ermee gevoed. Deze micro-organismen zetten het ricinolzuur in de olie - de stof die verantwoordelijk is voor het laxerende effect - biochemisch zo om dat de perziksmaak aan het eind overblijft. Hierdoor verdwijnt het laxerende effect volledig. Omdat zowel de olie als de gist van natuurlijke oorsprong zijn, kan het resultaat als «natuurlijke smaak» op de verpakking worden vermeld.

3. amandelaroma: marsepein gemaakt van kleurverdunner

Houd je van de intense geur van amaretto of die typische kersensmaak van bepaalde hoestbonbons? Dat is benzaldehyde. In de natuur wordt het geproduceerd wanneer bittere amandelen of abrikozenpitten worden gekauwd door enzymatische afbraak. Hierbij komt ook het giftige blauwzuur vrij en daarom kun je de pitten beter niet rauw eten.

Het merendeel van het industrieel gebruikte benzaldehyde wordt synthetisch geproduceerd, voornamelijk uit tolueen. Tolueen is een oplosmiddel dat wordt verkregen uit ruwe olie en ook wordt aangetroffen in verfverdunners. Het synthetische smaakmiddel is legaal en veilig als het in hoge zuiverheid is geproduceerd. Natuurlijk benzaldehyde kan ook worden gewonnen uit kaneelolie, maar is aanzienlijk duurder en blijft daarom een nicheproduct.

4. Bananenaroma: de geur die bijen boos maakt

Weet je die gele marshmallow bananen die intenser en zoeter smaken dan echte bananen? Isoamyl acetaat is hier voornamelijk verantwoordelijk voor. De stof komt van nature voor in echte bananen. Het komt echter ook voor in peren en wordt zelfs door bijen gebruikt als alarmsignaal (feromoon) om medebijen aan te zetten tot steken.

Industrieel wordt deze smaakstof meestal geproduceerd door fermentatie (met gisten of schimmels) of door chemische synthese. Chemisch gezien is het een verbinding van isoamylalcohol en azijnzuur. Vroeger werd alcohol vaak verkregen uit foezelolie, een bijproduct van alcoholdestillatie. Tegenwoordig wordt het meestal meer specifiek geproduceerd.

Het hoogtepunt: Als isoamyl acetaat wordt verkregen door natuurlijke fermentatieprocessen (bijvoorbeeld met bacteriën of gisten), kan het volgens de levensmiddelenwetgeving worden geëtiketteerd als «natuurlijk aroma» - zelfs als het nog nooit een banaan heeft gezien. Chemisch gezien is het molecuul hoe dan ook identiek, ongeacht of het uit de vrucht, het laboratorium of de fermentatietank komt.

5e ananassmaak: fruitbom gemaakt van ranzige boter

Ethylbutyraat is de naam van het aroma dat bijna precies naar verse ananas ruikt. In de industrie wordt deze stof echter meestal niet uit de vrucht gewonnen, maar uit boterzuur.

En nu wordt het een beetje smerig (of nog smeriger): Boterzuur is precies de stof die verantwoordelijk is voor de penetrante geur van braaksel en ranzige boter. Wat heeft dit met ananas te maken? Als boterzuur licht wordt gemodificeerd (preciezer: veresterd met alcohol), verandert de geur onmiddellijk van braaksel in een tropische fruitbom. Een piepklein moleculair deeltje bepaalt dus of je je ziek voelt of zin hebt in een piña colada. Tonnen ethylbutyraat worden gebruikt in de industrie omdat het extreem goedkoop te produceren is.

Anna Sandner

Senior Editor

Anna.Sandner@galaxus.de

Wetenschapsredacteur en bioloog. Ik hou van dieren en ben gefascineerd door planten, hun mogelijkheden en alles wat je ermee kunt doen. Daarom is mijn favoriete plek altijd buiten - ergens in de natuur, het liefst in mijn wilde tuin.

---

Achtergrond

Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.

Alles tonen

Deze artikelen kunnen je ook interesseren