«Disclosure Day»: Spielberg geeft zijn beste idee zomaar weg
Wat zou er gebeuren als morgen zou worden bewezen dat er buitenaards leven bestaat? ‘Disclosure Day’ stelt deze vraag. Het antwoord blijft ons echter ontzegd.
Let op: dit is een opiniestuk met spoilers over «Disclosure Day». Ga de film eerst in de bioscoop bekijken voordat je verder leest.
Wat gebeurt er als de mensheid onweerlegbaar bewijs krijgt dat ze niet alleen is in het universum? Niet ooit, niet theoretisch – maar vandaag, nu, met documenten op tafel en getuigen die willen praten?
Steven Spielberg stelt deze vraag. Hij bouwt ‘m zorgvuldig op, geeft ‘m gewicht, zet er twee sterke ideologische kampen tegenover elkaar, zet Janusz Kaminski achter de camera en «de legende zelf» John Williams achter het dirigentendok – als 94-jarige misschien voor de laatste keer – en dan …
Dan laat hij ‘m vallen. De vraag.
Zomaar.
Het geheim van de Appenzeller kaas
En ik dacht nog wel dat Spielberg zijn eigen uitgangspunt begreep en precies wist wat er op het spel staat.
In het begin schetst hij namelijk een wereld die op instorten staat – plunderingen, politieke escalatie, een mogelijke derde wereldoorlog die nog maar een paar dagen verwijderd lijkt. In die wereld plaatst hij twee kampen, die allebei gelijk zouden kunnen hebben. De macht die alles geheim houdt, zegt: de onthulling zou wel eens de druppel kunnen zijn die de emmer doet overlopen en de beschaving definitief laat instorten. De tegenpartij noemt dat juist infantilisering – de aanmatiging van een elite om voor de hele mensheid te beslissen wat ze wel en niet aankan.
Dit zijn geen kartonnen figuren. Dit zijn echte, ongemakkelijke standpunten. Spielberg slaagt er zelfs in om me een tijdje te laten geloven d «Disclosure Day» een filosofisch geladen alien-thriller is. Maar dat is het niet. Want op een gegeven moment – na ongeveer een uur – realiseer ik me wat «Disclosure Day» werkelijk is: een degelijk geregisseerde achtervolging, waarvan de MacGuffin toevallig uit bewijzen voor buitenaards leven bestaat.
Bron: Universal Pictures
Waarom zeg ik dat? Omdat je het Alien-geheim zou kunnen vervangen door gestolen overheidsdocumenten. Of door het geheime recept van Appenzeller kaas. Door iets wat machtige mensen nu eenmaal verborgen willen houden. Aan de plot zou er helemaal niets veranderen. Of aan de achtervolging. Of aan de clichématige «goede» vrijheidsstrijders en de «slechte» niet-gouvernementele instantie.
Toch zou er op verhalend vlak zoveel te ontdekken zijn. Wat doet het met iemand die zijn hele leven in een goddelijke macht heeft geloofd? Wat gebeurt er met religies die de mens als kroon op de schepping zien, als blijkt dat het universum die opvatting niet deelt? Wat gebeurt er met regeringen die hun legitimiteit ontlenen aan nationale identiteit, als plotseling duidelijk wordt dat die identiteit op kosmische schaal nauwelijks meer dan een voetnoot is?
Spielberg raakt deze vragen even aan. In het beste geval. Maar hij blijft nooit lang genoeg stilstaan om een antwoord te wagen. Zijn film is in plaats daarvan veel te veel gericht op het in scène zetten van die achtervolging. Meer zit er echt niet in.
Maar dat is niet eens Spielbergs ergste zonde.
Bigelow heeft het beter gedaan
Laten we dit eens uitpluizen: dat de filosofie achter een van de grootste vragen uit de geschiedenis van de mensheid snel in de la verdwijnt om plaats te maken voor een alledaagse achtervolging, is al erg genoeg. Dat geen van beide kampen zich verder ontwikkelt – niemand twijfelt, niemand wordt ook maar enigszins aan het wankelen gebracht door het argument van de tegenpartij – maakt het er ook niet beter op.
Maar het meest onbegrijpelijke moet nog komen: Spielberg bouwt zijn hele marketing op rond dit ene moment – de Disclosure Day, de dag waarop de waarheid onvermijdelijk aan het licht komt. En dan, op het moment dat het eindelijk zover is …
Zwart. Aftiteling. Alsof iemand midden in het vuurwerk het doek heeft laten vallen.
Wil hij me voor de gek houden?!
Bron: Universal Pictures
Ik ken die truc. Kathryn Bigelow heeft hem ook gebruikt in «A House of Dynamite». Daar ergerde ik me er toen al aan. Maar Bigelow had tenminste wat voorbereidend werk gedaan: Ze vertelt dezelfde nucleaire nachtmerrie – negentien minuten totdat een atoomkop in Chicago inslaat – drie keer, vanuit drie verschillende perspectieven, en drijft haar personages tot het uiterste, voordat ze ons in het ongewisse laat met de vraag of de inslag nu wel of niet is voorkomen.
Dat was een beproeving. Maar wel een verdiende.
«Disclosure Day» vermaakt me tweeënhalf uur lang prima – om me dan plotseling dezelfde rekening voor te leggen als «A House of Dynamite». Maar: waarmee moet ik dit open einde nu precies invullen? Wat heeft de film me meegegeven waardoor ik kan beantwoorden of de mensheid rijp genoeg is voor de waarheid of eraan ten onder zal gaan?
Goed vermaakt worden en aan het denken worden gezet is niet hetzelfde, Mr. Spielberg.
Dit is niet de Spielberg die we kennen
Terwijl de maestro het toch zoveel beter kan. Laten we eens denken aan «Jurassic Park» uit 1993; een dinosaurusfilm die nooit heeft beweerd meer te willen zijn – en toch meer inhoudelijke argumenten voor zijn uitgangspunt levert dan «Disclosure Day». Bijvoorbeeld: «Mag de mens voor God spelen, alleen maar omdat hij het kan?»
Als Kind fand ich das eine langweilige Szene. Heute weiss ich, dass sie die wichtigste des ganzen Films ist.
Of «Minority Report», ook van Spielberg: een actiefilm over een politiedienst die mensen arresteert voordat ze een misdaad plegen. Spielberg heeft deze film niet alleen op meeslepende wijze in beeld gebracht, maar ermee ook een van de scherpste confrontaties met determinisme, vrije wil en staatscontrole gecreëerd die Hollywood ooit heeft gezien.
Beide films – «Jurassic Park» en «Minority Report» – maakten geen groot ophef over hun ambities. Toch hebben ze die allebei waargemaakt. «Disclosure Day» daarentegen maakt helemaal niets waar. Integendeel. Technisch is hij onberispelijk, maar inhoudelijk heeft hij geen impact. En dat doet me eerlijk gezegd het meeste pijn.
Wat vind jij ervan? Voldoet de film aan zijn doel, of heeft «Disclosure Day» je uiteindelijk ook teleurgesteld? Zet het in de reacties.
Ik schrijf over technologie alsof het cinema is – en over films alsof ze echt zijn. Tussen bits en blockbusters zoek ik naar de verhalen die gevoelens oproepen, niet alleen klikken. En ja – soms luister ik naar filmmuziek harder dan goed voor me is.
Dit is een subjectieve mening van de redactie. Het weerspiegelt niet noodzakelijkerwijs het standpunt van het bedrijf.
Alles tonen
