EU wil sociale media vanaf 15 jaar – en Zwitserland?
Ursula von der Leyen wil met de 'Kids Act' sociale media volledig blokkeren voor kinderen onder de 13 jaar. Een stapsgewijs model moet jongeren tot 15 jaar beschermen. Dit zou ook voor Zwitserland van belang kunnen zijn.
Als het aan Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, ligt, mogen kinderen onder de 13 jaar in de toekomst geen toegang meer hebben tot platforms zoals Instagram, Snapchat, TikTok of Facebook. Dit kondigde ze afgelopen woensdag aan in haar toespraak over de "Staat van de Unie" in het Europees Parlement in Straatsburg. Met de zogenaamde "Kids Act" volgt de EU het voorbeeld van Australië, dat al enige tijd geleden een leeftijdsgrens heeft ingevoerd.
Driestapsmodel voor de EU
Het plan verdeelt het gebruik van sociale media in drie fasen. Onder de 13 jaar is sociale media helemaal niet toegestaan. Tussen de 13 en 15 jaar is er een overgangsmodel: jongeren mogen zogenaamde mini-accounts gebruiken. Ouders of docenten moeten toezicht houden op deze accounts. Deze accounts moeten een technische beperking bevatten; na een uur moet het klaar zijn. Een eigen, zelfbeheerd account met alle functies is pas vanaf 15 jaar toegestaan.
Hiermee gaat Von der Leyen zelfs verder dan het advies van de EU-expertcommissie. Zij stelden eerder ook een model met meerdere fasen voor, maar daarin was voorzien dat jongeren vanaf 13 jaar al een zelfstandig account zouden mogen hebben.
Platforms moeten verslavende mechanismen beperken
Om ervoor te zorgen dat gebruikersaccounts vanaf 15 jaar überhaupt zijn toegestaan, moeten platforms aan verschillende technische eisen voldoen voor een "kind- en jeugdvriendelijke" werking. De Commissie spreekt over het verwijderen van bepaalde ontwerpelementen die gericht zijn op verslavend gedrag. Concreet betekent dit: geen eindeloos scrollen – er moet een "uitgang" zijn – en geen automatisch startende video's. Daarnaast komen er ingebouwde technische voorzieningen om de schermtijd te beperken en andere beschermingsmaatregelen die nog nauwkeuriger moeten worden gedefinieerd.
Hoewel sommige platformbeheerders erop wijzen dat hun algemene voorwaarden nu al een minimumleeftijd van 13 jaar voorschrijven, is de inschatting van de Commissie dat dit nauwelijks wordt gecontroleerd en dat een deugdelijke leeftijdsverificatie tot nu toe grotendeels ontbreekt.
Von der Leyen onderbouwde de geplande maatregelen door te wijzen op het feit dat kinderen en jongeren steeds vaker last hebben van slaaptekort, angststoornissen en een afnemend concentratievermogen. Dit zou te wijten zijn aan intensief gebruik van mobiele telefoons en sociale media. Vooral het eindeloos scrollen zou ervoor zorgen dat kinderen steeds verder in feeds worden gezogen. Dit wordt bevestigd door een wetenschappelijke studie uit Frankrijk, die verhoogd socialemediagebruik bij jongeren in verband brengt met depressies en eet- en concentratiestoornissen.
Wat moet de wet allemaal omvatten?
Een bindende wet bestaat er dus nog niet. Maar alleen de Europese Commissie kan richtlijnen en verordeningen in het wetgevingsproces inbrengen. De autoriteit wil nu al een uitgewerkt wetsvoorstel met de technische details presenteren. Daarna doorloopt het ontwerp de gewone wetgevingsprocedure. Het Europees Parlement en de individuele lidstaten moeten zich hierover buigen en tot overeenstemming komen, wat maanden of jaren kan duren.
Juridisch steunt het plan op de bestaande digitale wetgeving van de EU, waarmee Brussel platforms tot bepaalde maatregelen kan dwingen. Zoals bijvoorbeeld met de Digital Services Act, die grote aanbieders nu al verplicht tot risicobeoordelingen voor minderjarige gebruikers. Een specifieke leeftijdsbeperking bestaat echter nog niet. Dit gat moet het nieuwe voorstel dichten.
Dit moet niet alleen beperkt blijven tot klassieke sociale netwerken. Ook online games en AI-chatbots vallen hieronder. Andere VLOP's (very large online platforms) moeten bij nieuwe diensten of functies aantonen hoe ze minderjarigen willen beschermen tegen ongeschikte inhoud of mechanismen.
Wat zou dit betekenen voor volwassenen?
In principe geldt de noodzaak van een leeftijdsbewijs voor iedereen. Voor volwassenen zou dit vooral merkbaar zijn bij het aanmelden voor nieuwe onlinediensten. Of het nu gaat om appstores, gamingplatforms of sociale media: iedereen zou hier zijn leeftijd moeten prijsgeven. Een uitzondering is alleen voorzien als een gebruikersaccount al lang bestaat en de aanbieder met grote zekerheid kan vaststellen dat de vereiste leeftijd is bereikt. Voor de leeftijdscontrole zet de Commissie in op een eigen app voor leeftijdsbewijs, maar wil ook andere technische oplossingen toelaten, mits aan de vastgestelde eisen wordt voldaan. De app voor leeftijdsbewijs moet zonder klassiek identiteitsbewijs werken. De tool verstrekt de aanbieder alleen de bevestiging dat de leeftijdsgrens is overschreden. Deze procedure heet "Zero-Knowledge-Proof". Elke EU-lidstaat moet ten minste één gratis toegangsweg aanbieden – ook voor personen die geen digitale identiteitskaart willen.
Waarom komt de wet er nu?
Op nationaal niveau liep Frankrijk al vooruit: het parlement in Parijs nam in juli 2026 als eerste EU-land een eigen wet aan. Deze is sinds 1 september van kracht. Eerst voor nieuwe accounts, vanaf januari 2027 ook voor bestaande. In tegenstelling tot het EU-voorstel is er geen model met verschillende fasen, maar een eenvoudige leeftijdsgrens. Of deze is bereikt, moeten platforms garanderen via een procedure die door de Franse privacytoezichthouder is goedgekeurd.
Ook andere EU-staten zijn al bezig met de planning, zoals Oostenrijk, Spanje of Portugal. Dit is een reden waarom de Commissie nu aandringt op een uniforme oplossing. Een lappendeken van verschillende nationale oplossingen zou handhaving tegen de wereldwijd actieve Big Tech-bedrijven moeilijk maken en de Europese interne markt compliceren.
Wat doet Zwitserland?
Zwitserland is niet gebonden aan de geplande richtlijnen uit Brussel. Experts in Europees recht wijzen erop dat Zwitserland bij media- en privacyvoorschriften niet automatisch Europees recht overneemt. Toch is het mogelijk – al was het maar om praktische redenen – dat Zwitserland zich hierop oriënteert. Bijvoorbeeld als platformbeheerders besluiten hun apps EU-breed aan te passen. Er zijn echter in het verleden ook wijzigingen in de EU geweest waar Zwitserland niet door werd getroffen, bijvoorbeeld bij de App Stores.
Zwitserland beraadt zich eveneens over een wet voor de regulering van communicatieplatforms en zoekmachines. De zogenaamde KomPG heeft de consultatiefase achter de rug. Momenteel wordt het resultatenverslag verwacht. Deze wet verplicht aanbieders weliswaar om meldpunten voor misbruik in te richten, maar concrete maatregelen voor de bescherming van kinderen en jongeren ontbreken. Ook algoritmen en AI-chatbots worden slechts zijdelings door de wet geraakt. Bovendien ontbreekt in Zwitserland de technische mogelijkheid voor leeftijdsverificatie met gewaarborgde privacy. Met de E-ID zou dit kunnen veranderen. Voorlopig is het echter zaak de ontwikkelingen af te wachten.
Sinds ik ontdekt heb hoe ik beide telefoonkanalen op de ISDN kaart kan activeren voor meer bandbreedte, ben ik aan het knutselen met digitale netwerken. Ik knutsel al met analoge netwerken sinds ik kan praten. Winterthur door keuze met een rood-blauw hart. En koffie - voor, na, tussendoor en tijdens.
Interessante feiten uit de wereld van producten, een kijkje achter de schermen van fabrikanten en portretten van interessante mensen.
Alles tonen