"The Odyssey" is adembenemend en oorverdovend
15/7/2026
Vertaling: machinaal vertaald
Monumentaal, episch en toch heel menselijk: Christopher Nolans "The Odyssey" is terecht een van de meest verwachte films van dit jaar. Ondanks de speelduur van bijna drie uur had ik er graag nog meer van gezien.
Normaal gesproken staat hier onze spoiler-disclaimer. Aangezien de omzwervingen van Odysseus algemeen bekend zijn en al meerdere malen zijn verfilmd, zal ik ingaan op details van de inhoud. Ik beperk het tot het hoogstnoodzakelijke, beloofd. «The Odyssey» draait vanaf 16 juli in de bioscoop.
De aftiteling loopt, ik ben overweldigd. Ik heb zojuist «The Odyssey» gezien, dé zomerblockbuster die zijn plaats op de film-Olympus volledig zal verdienen. Zelfs terwijl ik deze regels 24 uur later schrijf, zoek ik nog naar woorden om het geziene passend te duiden. Het helpt allemaal niets, iemand moet het uiteindelijk doen.
Waar het over gaat
Na tien jaar oorlog tegen Troje – die Agamemnons troepen dankzij een list van Odysseus (Matt Damon) hebben gewonnen – wil de koning van Ithaca maar één ding: naar huis, naar zijn vrouw Penelope (Anne Hathaway) en zijn zoon Telemachus (Tom Holland). Maar wie de goden tegen zich in het harnas jaagt, wordt de terugkeer ontzegd. Nog eens tien jaar verstrijken, waarin Odysseus diverse demonen moet trotseren, ook zijn eigen.
Ondertussen hebben ook Penelope en Telemachus het zwaar: omdat de koning van Ithaca al zo lang weg is en mogelijk zelfs niet meer leeft, laat een groep vrijers – aangevoerd door Antinoüs (Robert Pattinson) – het zich goed gaan bij hen en dingen ze naar de hand van de koningin, om zelf te regeren. Daarvoor is elk middel hen geoorloofd.
De oorsprong
Homeros' «Odyssee» behoort tot de oudste en belangrijkste werken van de wereldliteratuur. Hoewel de wetenschap tot op heden geen definitief antwoord heeft op de Homerische kwestie – dus of Homerus überhaupt heeft bestaan en of de «Odyssee» en de «Ilias» (als het ware de voorgeschiedenis) van één auteur stammen of van meerdere. Er is overeenstemming over het feit dat beide epen tussen de achtste en zevende eeuw voor Christus zijn ontstaan. Beide werken zijn verdeeld in 24 zangen.
De verhalen zijn al eeuwenlang tientallen keren en in verschillende talen vertaald. Voor zijn bewerking van de stof liet Christopher Nolan zich inspireren door de Engelse vertaling van Emily Wilson. Haar toon is eenvoudiger en toegankelijker dan eerdere vertalingen – en precies dat wilde Nolan: een taal die mensen emotioneel raakt en geen intellectueel hoogdravende poëzie. Kortom: het moet een nuchter verhaal zijn:
I was maybe being naive», the filmmaker conceded, «it might bite me on the ass, but I wanted an earthy narrative. To me it was a no-brainer.
Een redelijke intentie, zou je denken. Maar dat er dan over «dad» en niet over «father» wordt gesproken, heeft bij sommigen al bij de trailer de stoppen doen doorslaan en voor kritiek gezorgd. Telemachus-acteur Tom Holland had daarvoor het enige juiste antwoord paraat:
«I wouldn’t have even said «father» back in the day, would I? It would’ve been Greek.»
De controverses
Sowieso werd er voorafgaand aan «The Odyssey» veel over gesproken. Historisch onnauwkeurige schepen, helmen en harnassen, verkeerde huidskleur, verkeerde afkomst of verkeerd geslacht. Geen wonder dat zelfs Elon Musk niet te beroerd was om zijn mening te geven – uiteraard zonder de uiteindelijke film te hebben gezien, net als alle andere klagers op internet.
Het is zinloos om hier alles nog eens uit te leggen; een samenvatting van alle beschuldigingen vind je onder andere bij Watson. Slechts één ding: Odysseus is een legendarisch figuur, zijn zwerftocht een mythe uit het oude Griekenland. Het is fictie die geïnterpreteerd mag en moet worden. Of het jou of mij nu bevalt of niet.
Nolan zelf zei over alle discussies dat hij alleen kon proberen om zo eerlijk mogelijk de best mogelijke film te maken. En weet je wat? Dat is hem zo ontzettend goed gelukt!
«All I can do is make the best film I possibly can in the most sincere way. It’s very different from how anyone else would do it, but that’s what adaptation is.»
Met de grootst mogelijke schep opgeschept
«The Odyssey» is in meerdere opzichten fenomenaal. Allereerst is er die audiovisuele kracht die je in je bioscoopstoel drukt en niet meer loslaat. Nolan vertrouwt daarbij op beproefde krachten met cameraman Hoyte van Hoytema en componist Ludwig Göransson, die zoals gewoonlijk betrouwbaar leveren. Ook de geluidseffecten zijn overweldigend: de golf die over een schip rolt, de cycloop die de grot barricadeert of alleen een donderslag; het klinkt vaak, en als het klinkt, dan meestal luid, hectisch en toch altijd aangepast aan de betreffende situatie.
Daartegenover staan de stille scènes, die de film de nodige diepte geven om hem te onderscheiden van een actie-fantasy-spektakel. Want «The Odyssey» is veel meer dan dat, net zoals Odysseus meer is dan de sluwe en stoutmoedige mythische held, zoals hij graag wordt voorgesteld. We zien een gebroken man die zichzelf verloren heeft. Iemand die schuld op zich heeft geladen. Iemand die zijn mannen koste wat het kost wil redden en hen daarbij in het verderf stort. Dit alles ervaren we bij alle nare verrassingen te land en ter zee waarmee Odysseus en zijn bemanning te maken krijgen. Echt tastbaar wordt het echter pas in zijn gesprekken met Calypso (Charlize Theron), Circe (Samantha Morton), Athene (Zendaya) of de doden.
Dat Odysseus in de psychologie en psychiatrie vaak dient als prototype voor een oorlogsveteraan met posttraumatische stressstoornis, is niet toevallig. Christopher Nolan pelt dit in zijn visie geleidelijk af tot de kern. Dat maakt het mythische figuur benaderbaar, menselijk, kwetsbaar. Een grote rol speelt daarbij de wet van Zeus, het heilige gebod van gastvrijheid.
Over Zeus gesproken: de goden komen – met uitzondering van Athene – in «The Odyssey» fysiek helemaal niet voor, hoewel er veel over hen wordt gesproken. Ze manifesteren zich als natuurkrachten en zijn daardoor toch altijd aanwezig. Dat past bij Odysseus, een man die zich van de goden losmaakt – en zich toch nooit helemaal aan hen kan onttrekken.
Dat dit alles ook zo overkomt bij de kijkers, danken we aan Matt Damon, die Odysseus uitstekend speelt. Sowieso: in de sterrencast van «The Odyssey» levert iedereen topwerk. Niemand valt onaangenaam op of lijkt misplaatst, iedereen heeft precies de juiste rol. Enkele namen heb ik al genoemd, hier zijn er nog meer: John Leguizamo, Mia Goth, Elliot Page, Jon Bernthal, Lupita Nyong’o, Himesh Patel, Benny Safdie.
Het is bekend dat Christopher Nolan het liefst zonder computergegenereerde effecten en green screen filmt. Voor «Tenet» (2020) liet hij bijvoorbeeld een echte Boeing 747 de lucht in blazen. Ook in «The Odyssey» vermijdt hij digitale effecten waar hij maar kan. Nolan filmde gedurende ongeveer drie maanden onder andere in Griekenland, Marokko, Italië en IJsland. Om de scènes op volle zee vast te leggen, moesten de betrokkenen eerst leren roeien. Op een echt schip in de Middellandse Zee. De enorme cycloop werd op zijn beurt tot leven gewekt met een mix van verschillende technieken, van animatronics tot poppenspel.
Daarbij komt: «The Odyssey» is de eerste film die uitsluitend met 70mm IMAX-camera's is opgenomen. Dat was al lang zijn doel, zegt Nolan in interviews. Het IMAX-formaat maakt een uitzonderlijk hoge beeldkwaliteit mogelijk. Omdat de camera's echter groot, zwaar en luid zijn, stond de crew voor grote uitdagingen. Uitdagingen die ze allemaal hebben overwonnen, zoals de uiteindelijke film laat zien. De inspanningen en de productiekosten van ongeveer een kwart miljard dollar zijn in ieder geval de moeite waard geweest. De 172 minuten vliegen voorbij. Ik had zelfs gewild dat Nolans Odysseus, net als bij Homerus, nog een of twee eilanden meer had aangedaan.
Ik mocht «The Odyssey» in een IMAX-bioscoop beleven. Hetzelfde raad ik jou aan. Om de film ook in beeld en geluid recht te doen, is het grootste scherm en het beste geluidssysteem nodig. Precies vanwege zulke films zouden bioscopen nog lang moeten bestaan.
Conclusie
Christopher Nolan maakt cinema die zichzelf overtreft
Homers "Odyssee" is grote vertelkunst. Een van de oudste verhalen die schriftelijk is vastgelegd. Dat Christopher Nolan ook tot de grote verhalenvertellers van zijn tijd behoort, bewijst hij indrukwekkend met zijn interpretatie. Hij vertrouwt hiervoor op een briljant gecaste cast en een beeld- en geluidskracht die zijn gelijke niet kent. De 172 minuten speeltijd heb ik "The Odyssey" niet gemerkt - ik heb me geen seconde verveeld. Het liefst had ik zelfs nog meer tijd doorgebracht in Nolans visie.
Het monumentale epos bevat alles wat de Griekse sagen, waar ik als kind al van hield, kenmerkt: monsters, bovennatuurlijke wezens, veldslagen, intriges. Toch vergeet de film nooit waar het in de kern om gaat: om een mens op een ogenschijnlijke dwaaltocht, die de weg naar zichzelf moet vinden en zijn daden onder ogen moet zien.
Omslagfoto: Universal Studios
Ik ben een volbloed vader en echtgenoot, deeltijds nerd en kippenboer, kattentemmer en dierenvriend. Ik zou alles willen weten en toch weet ik niets. Ik weet nog minder, maar ik leer elke dag iets nieuws. Waar ik goed in ben is omgaan met woorden, gesproken en geschreven. En dat mag ik hier bewijzen.
Review
Welke films, series, boeken, spellen of bordspellen zijn echt goed? Aanbevelingen uit eigen ervaring.
Alles tonenDeze artikelen kunnen je ook interesseren
1 commentaar
later