"Unfiltered": Een monument van de Zwitserse e-commerce
'Unfiltered', het ontstaansverhaal van Digitec Galaxus, is een tour de force over vriendschap, kapitalisme en de vraag hoe ver twee mannen bereid zijn te gaan om eindelijk een club binnen te komen.
De volgende recensie bevat spoilers over 25 jaar Zwitserse economische geschiedenis, «Unfiltered» en mogelijk belangenverstrengelingen. De film is sinds vandaag te zien op YouTube.
Men moet «Unfiltered» nageven dat de film geen tijd verspilt. Regisseur en auteur Jelena Vujović heeft slechts zo'n 15 minuten nodig om 25 jaar Digitec Galaxus te behandelen. Andere biopics hebben daar drie uur, twee Oscarwinnaars en minstens één scène voor nodig waarin iemand 's nachts voor zijn eigen, levensgrote reclameposter staat en zich afvraagt waar het allemaal begon.
In plaats daarvan zien we hier Oliver Herren en Florian Teuteberg. Twee jonge Zürichers die rond de eeuwwisseling door een uitsmijter de toegang tot een club wordt geweigerd. Ze trekken daaruit de enige logische conclusie die zich in die situatie opdringt: een eigen club oprichten.
Daarvoor hebben ze geld nodig. Dus verkopen ze computers. Van de bijverdienste wordt Digitec, van Digitec later Digitec Galaxus, en van twee verhinderde feestgangers worden twee van de meest succesvolle Zwitserse ondernemers van de afgelopen decennia.
Wie hierbij aan Mark Zuckerberg denkt, die volgens de «The Social Network»-mythologie in het programmeren vluchtte omdat de Final Clubs van Harvard hem niet wilden toelaten, heeft het niet mis. Alleen zijn Herren en Teuteberg, zoals aan het eind zal blijken, de consequenteren zakenlieden.
De generale repetitie heette «Tschugger»
Dit klinkt als een van die veel te soepel in scène gezette oprichtersverhalen, waardoor je onvermijdelijk achterdochtig wordt. Achterdocht die echter volledig misplaatst is. Regisseur Vujović is tenslotte geen onbekende in de scene. Integendeel: wie zich als auteur en regisseur heeft gehard aan «Tschugger», aan huisgevechten in Wallis en het jargon van de Berner onderwereld, voor haar is een bedrijfsfilm van 15 minuten over het Zwitserse commerciële vlaggenschip Digitec Galaxus waarschijnlijk wat voor andere regisseurs de sprong van een korte documentaire naar een oorlogsfilm is.
Of anders gezegd: men wapent zich met het kleine voor het echt grote werk.
Groot is «Unfiltered» zonder twijfel. Als men het DNA van deze film zou moeten blootleggen, zou het ergens liggen tussen «The Social Network», «The Wolf of Wall Street» en «Fight Club» – het spirituele driemanschap van elke film die het kapitalisme tegelijkertijd wil vieren en ontleden.
Zo heeft Vujović' «Unfiltered» overduidelijk de bewering van Fincher en Sorkins «The Social Network» geleend dat twee buitenstaanders met een krenking de wereld opnieuw kunnen uitvinden. Van Scorseses «The Wolf of Wall Street» de roes van de eigen grootheidswaanzin. En van Fincher – alweer hij, blijkbaar onvermijdelijk wanneer twee mannen in hun woede een eigen wereldorde in elkaar knutselen – tenslotte die ambivalentie uit «Fight Club», waarmee men zijn hoofdpersonages tegelijkertijd bewondert en doorziet.
Bij deze neem ik mijn hoed af.
De scène waar kleinkinderen nog over zullen praten
Dit wordt bevestigd door dat ene moment in de film dat zich onuitwisbaar zal nestelen naast legendes zoals de douchescène uit «Psycho» of die scène uit «The Seven Year Itch» waarin Marilyn Monroe boven een ventilatierooster van de metro staat en haar witte jurk omhoog waait. Bedoeld wordt – natuurlijk – het zoekfilter: Oliver Herren legt aan een zichtbaar overvraagde interviewster uit dat men kabels in de shop op hun lengte kan filteren.
Bron: Digitec Galaxus
Vujović gunt het geheel een enscenering die ik alleen als liturgisch kan omschrijven. De camera vangt Herrens gespreide armen op, alsof hij op de boeg van de Titanic staat en «I'm the king of the world» zou schreeuwen. Muziek heeft de scène niet nodig. Zo goedkoop zou Vujović nooit zijn. De regisseur ensceneert te geroutineerd en gebruikt daarbij een dusdanig perfect doordachte beeldcompositie dat zelfs Steven Spielberg ervan zou blozen.
Men denkt hierbij onvermijdelijk aan Brad Pitts Tyler Durden uit «Fight Club», die zelfbenoemde profeet van het bezitloze die zijn volgelingen predikte dat de dingen die je bezit, je uiteindelijk zelf bezitten. Durden wilde dit inzicht met vuistslagen en opgeblazen creditcardcentrales in de hoofden van zijn volgelingen hameren. Herren en Teuteberg hebben uit Durdens anarchie blijkbaar de verstandigere conclusie getrokken: als je dan toch bezit hebt, dan op zijn minst met een werkende kabellengte-filtering.
De crisis die er geen was, maar er wel zo uitziet
Maar voor de opkomst heeft elk groot epos zijn val nodig, en «Unfiltered» levert die in de vorm van een systeemmigratie. Teuteberg beschrijft de crisis achteraf als relatief onspectaculair. Vujović toont daarbij beelden die eerder aan de ondergang van Rome doen denken: medewerkers vluchten door de gangen, graaien haastig hun bezittingen bij elkaar en ergens wordt er ook gewoon vernield.
Bron: Digitec Galaxus
Middenin: een man die zich al voor dit uur van grootste nood liever aan zijn buikspieren wijdt, met een apparaat dat elektrische impulsen door zijn buik jaagt, terwijl het bedrijf om hem heen in lichterlaaie staat.
Zijn naam valt in de film geen enkele keer. Toch gaat het hier, zo vermoed ik sterk, om de derde medeoprichter en voormalig mede-eigenaar. Of deze weglating van de naam bescheidenheid is, dramaturgisch calculatie of simpelweg de gegronde voorzichtigheid van een juridische afdeling, kan ik niet zeggen. Ik noem hem vanaf nu gewoon de derde man.
En rond hem draait een radicale narratieve beslissing. Want terwijl zijn medestrijders vechten voor de toekomst van het bedrijf, voert de derde man een stillere, misschien persoonlijkere strijd tegen onvoldoende gedefinieerde buikspieren. Waar Leonardo DiCaprio's Jordan Belfort in «The Wolf of Wall Street» legendarisch op een lading Quaaludes door zijn eigen kantoor sleept, staat deze man hier kaarsrecht, buik aangespannen, terwijl het bedrijf eromheen daadwerkelijk dreigt ten onder te gaan. Je zou bijna denken dat dit de gezondere manier van crisisbeheersing is.
Bron: Digitec Galaxus
Of Vujović daarmee de eenzaamheid van de moderne manager becommentarieert of gewoon een goede grap heeft gevonden, laat ik over aan de filmwetenschap. Na rijp beraad neig ik naar de laatste lezing. Soms is de eenvoudigste interpretatie ook de juiste.
Het bedrijf wordt zoals bekend gered door de grote oranje M, die in dit verhaal een rol op zich neemt die men anders eerder aan goddelijke interventies toeschrijft. Het huis van Duttweiler stapt in, het kapitaal stroomt, Galaxus ontstaat, en uit een computerhandelaar groeit een online handelaar voor praktisch alles wat verzonden kan worden. De rest is, zoals men zo mooi zegt, geschiedenis.
Alleen schrijft in dit geval de geschiedenis juist degene mee die later ook de meerderheid van de aandelen zou houden. En dat deze meerderheidsaandeelhouder – sorry, ik bedoel natuurlijk reddende verlosser in nood – in de eigen jubileumfilm van het bedrijf zo vlekkeloos naar voren komt en niet als zakenpartner met een eigen balans en winstoriëntatie in het achterhoofd, is, met alle respect, een kritiekpunt dat de film moet kunnen verdragen.
De cirkel is rond
Eerherstel wordt geboden door een finale met een plotwist, wanneer Herren en Teuteberg na 25 jaar groei, crisis en kabellengtes bekennen dat Digitec Galaxus nooit het eigenlijke doel was. Het ging altijd alleen om de clubs. Wij zijn, om nogmaals de woorden van Tyler Durden te gebruiken, «de tweede generatie van een tijdperk zonder grote oorlog en zonder grote depressie». Herren en Teuteberg hadden alleen een uitsmijter.
Dat moest als oorspronkelijk trauma volstaan – en is, zoals zou blijken, volledig voldoende geweest.
Wat volgt is de misschien wel meest gedurfde deconstructie van het kapitalistische succesverhaal sinds «Fight Club»: de twee verkopen hun aandelen en kopen het clublandschap van Zürich. Niet één club. Allemaal. Terwijl buiten voor het hoofdkantoor in Zürich medewerkers en het publiek verbijsterd proberen te begrijpen wat er zojuist met een van de meest succesvolle Zwitserse bedrijven is gebeurd, dansen de oprichters met de ontketende fysiek van Tom Cruise als Les Grossman in «Tropic Thunder» hun lot tegemoet.
Bron: Digitec Galaxus
De cirkel is rond. De uitsmijter heeft verloren.
Conclusie
De Zürcher 'Citizen Kane' van de online handel
Ik schrijf over technologie alsof het cinema is – en over films alsof ze echt zijn. Tussen bits en blockbusters zoek ik naar de verhalen die gevoelens oproepen, niet alleen klikken. En ja – soms luister ik naar filmmuziek harder dan goed voor me is.
Welke films, series, boeken, spellen of bordspellen zijn echt goed? Aanbevelingen uit eigen ervaring.
Alles tonen
